poniedziałek, 27 maja 2013

Potęga brzmienia – dzwony

Czy wiecie, że dzwon to instrument, w dodatku perkusyjny? Jak bęben, talerze czy trójkąt. Ale brzmi przecież inaczej, donośnie i majestatycznie. Nie bez powodu tak oczekiwane jest doroczne zabrzmienie dzwonu Zygmunta w Krakowie (do którego obsługi zatrudnianych jest aż trzydziestu pięciu dzwonników!) Dlaczego tak dźwięcznie brzmią dzwony? Skąd bierze się dźwięk? Odpowiedź tkwi w prawach akustyki. 

Dzwon Zygmunta
Dzwon Zygmunta, autor Rj1979

Wbrew temu, co można by sądzić z filmów science fiction, jak Gwiezdne Wojny, dźwięk nie jest uniwersalny – nie wszędzie go słychać. Potrzebne jest środowisko, w którym będzie się rozchodził, czyli gaz, ciecz lub ciało stałe. Dlatego w kosmicznej próżni otaczać nas będzie całkowita cisza. Sam dźwięk bierze się z rozchodzenia fal w ośrodkach sprężystych. Często różne jest jego brzmienie – słychać metaliczny dźwięk od szyn tramwajowych, który jest różny i przychodzi do nas wcześniej niż ten słyszany w powietrzu. Uderzając dzwon, wprawiamy go w drganie, bo wywołujemy ruch cząsteczek powietrza.Właśnie te drgania odbieramy jako dźwięk.

Jak powstają dzwony

Żeby dźwięk dzwonu był czysty, musi zostać odlany w całości. Technika odlewania dzwonów Odlewy wykonuje się obecnie z brązu, będącego stopem (połączeniem) miedzi i cyny. Niegdyś eksperymentowano też z domieszkami metali szlachetnych, jak srebro czy złoto, jednak nie wpływało to na zwiększenie dźwięczności i te drogie praktyki zarzucono. Tak czy inaczej, każdy ludwisarz, czyli rzemieślnik zajmujący się wyrabianiem dzwonów, ma swoją własną, pilnie strzeżoną recepturę.

Żeby przygotować odlew potrzebna jest forma, dokładnie tak, jak na przykład przy robieniu galaretki, którą wlewa się do miseczki i pozwala zastygnąć. Forma dla dzwonu składa się z trzech części: rdzenia, zwanego niekiedy też jądrem, dzwonu fałszywego (modelu) oraz kapy, czyli powłoki zewnętrznej. Rdzeń wykonuje się z gliny, a dzwon fałszywy z gliny pokrytej łojem. Na dzwonie fałszywym, czyli modelu, umieszcza się woskowe zdobienia, takie jak ornamenty czy napisy. Na to nakłada się zewnętrzną formę, czyli kapę, również wykonaną z gliny. Następnie formę wypala się, a łój i wosk, wytapiając się, pozostawiając między trzema częściami formy pustą przestrzeń. Poszczególne części rozdziela się, dzwon fałszywy (model) niszczy się, więc kiedy złoży się razem rdzeń i kapę, pomiędzy nimi powstaje pusta przestrzeń, w którą wlewany jest płynny metal. Kiedy dzwon wystygnie i metal skrzepnie, a trwa to nawet do kilkunastu dni, rozbija się zewnętrzną część formy. Kolejnym etapem jest obróbka powierzchni dzwonu, czyli polerowanie, wygładzanie nierówności. Później pozostaje jeszcze osadzenie jarzma, czyli niewielkiej belki dźwigającej na obu końcach żelazne czopy, które umieszcza się w łożyskach ulokowanych w rusztowaniu dzwonnicy. Dzięki temu dzwon może się poruszać jak wahadło.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz