środa, 26 czerwca 2013

Jak przetrwać na pustyni – strategie roślin i zwierząt

Pustynie to bardzo szczególne regiony naszej planety, gdzie opady są bardzo niewielkie i parowanie znacznie przewyższa sumę opadów. Woda jest więc tym, o co wszyscy walczą, zarówno rośliny, jak i zwierzęta. Oprócz tego tereny pustynne charakteryzują ogromne dobowe wahania temperatury – w ciągu dnia temperatura może dochodzić do 50 stopni, a w nocy spadać do zera. Jak przetrwać w takich warunkach?

Rośliny

Wbrew temu, co można by sądzić, z niewielkimi wyjątkami pustynie nie są pozbawione roślinności, chociaż jest ona skąpa. Rośliny sprytnie przystosowały się do niekorzystnych warunków. Niektóre z nich, tak zwane sukulenty, kiedy nadarza się okazja gromadzą w swoich tkankach wodę na zapas. Tego typu rośliny często hodowane są jako ozdobne rośliny doniczkowe, prawdopodobnie macie przedstawiciela sukulentów, inaczej gruboszowatych (nazywają się tak od grubych, zdolnych do gromadzenia wody liści) w domu, np. agawę, aloes, czy kaktus. Sukulenty charakteryzuje też płytkie ukorzenienie, które służy temu, aby roślina mogła szybko i efektywnie wchłonąć powierzchniową wodę, kiedy pada deszcz.


Aloes, fot. Stan Shebs

Sklerofity, zwane też suchoroślami, mają rozbudowany system korzeniowy, a w komórkach wytwarzają dużą siłę ssącą. Dzięki temu mogą pobrać duże ilości wody z dużej głębokości gleby lub szczelin skalnych. Oprócz tego w okresach suchych zmniejszają czynne parowanie wody (transpirację) ze swoich naziemnych części.

Inną strategią, przyjmowaną przez rośliny, zwane terofitami, jest przeczekanie niekorzystnych warunków. Rośliny te okres suszy spędzają w uśpieniu, w postaci nasion szybko kiełkujących po deszczu w przypadku roślin jednorocznych, lub w postaci podziemnych bulw, cebulek czy kłączy, w przypadku roślin wieloletnich.

Zwierzęta

Wiele pustynnych zwierząt znalazło sposób na panujące w ciągu dnia upały – prowadzą nocny tryb życia, w ciągu dnia chroniąc się przed skwarem w jamach i norach, a w nocy wyruszając na łowy. Panujące nocą niskie temperatury powodują, że na roślinach może pojawić się rosa, więc zjedzenie ich przez roślinożerne zwierzęta dostarcza im nie tylko pokarmu, ale również wody.

Ciekawym przykładem nocnego zwierzęcia zamieszkującego rejony pustynne jest drapieżnik z rodziny psowatych – fenek (Vulpes zerda). Wyróżnia go ciekawa cecha: nieproporcjonalnie duże uszy, dzięki którym ssak efektywnie chłodzi ciało. Oprócz tego podeszwy jego nóg są owłosione, fenek może więc poruszać się bezboleśnie po rozgrzanym piasku.


Fenek, fot. su neko



Innym ciekawym ssakiem, którego słusznie kojarzymy z pustynią, jest wielbłąd. Na grzbiecie ma jeden lub dwa garby, w których magazynuje tłuszcz – nawet do 45 kg! Ta warstwa tłuszczu pozwala przetrwać wielbłądowi bez wody, stanowi bowiem izolator, który w połączeniu z grubą i gęstą sierścią, ułatwia termoregulację organizmu, zmniejszając w ten sposób ilość wody traconej podczas pocenia się. Oprócz tego powierzchnia dróg nosowych wielbłąda zbudowana jest tak, aby zwierzę mogło wchłaniać parę wodną z wydychanego powietrza. Nic się nie może zmarnować!

Jednym z mechanizmów, pozwalających im przetrwać, nosi nazwę anabiozy czy inaczej śmierci pozornej. Polega na niemal całkowitym obniżeniu aktywności życiowej organizmu w niekorzystnym okresie i powrocie to normalnej aktywności po jego zakończeniu.

Podobnie jak rośliny, zwierzęta też wypracowały sposoby na wchłonięcie wody, jeśli ją napotkają. Chrząszcze z z rodziny czarnuchowatych (Tenebrionidae) i jaszczurki moloch kolczasty (Moloch horridus) i krągłogłówka uszasta (Phrynocephalus mystaceus) pobierają wodę spływającą z ich własnych ciał.

Na pewno byliście kiedyś na piaszczystej plaży i wiecie, jak ciężko chodzi się po takim podłożu. Niektóre gatunki zwierząt zamieszkujących piaszczyste pustynie znalazły na to sposób. Wielbłądy, antylopa oryks, skoczki pustynne, niektóre jaszczurki, a nawet niektóre owady przystosowały swoje odnóża tak, aby nie zapadać się piasku.

Są też zwierzęta, których organizmy są odporne na stały niedobór wody i wysokie temperatury. Pokrywające ciało owadów chitynowe pancerze chronią je przed utratą wodny, podobnie działają też rogowe łuski u gadów. Owady, gady i ptaki bardzo bronią się przed utratą wody. Nie siusiają, za to zbędne produkty przemiany materii wydalają w postaci stałej, jako kwas moczowy.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz