piątek, 12 lipca 2013

Zanim zapanowały dinozaury - pradawne morza

Prehistoryczne życie większości z nas kojarzy się z panowaniem gigantycznych gadów – dinozaurów. To ich kopalne szczątki robią największe wrażenie, pobudzając wyobraźnię. Zanim jednak zapanowały dinozaury, na Ziemi żyły nie mniej fascynujące zwierzęta.

Pierwotna zupa i bakteryjni kosmici

Życie na naszej planecie rozpoczęło się w morzach od prostych form bakteryjnych. Najprawdopodobniej powstały one w wyniku reakcji chemicznych pierwiastków znajdujących się w morskiej „pierwotnej zupie”, wodzie nasyconej metanem, amoniakiem i wodorem. Pod wpływem wyładowań elektrycznych w ziemskiej atmosferze powstawały najprawdopodobniej pierwsze aminokwasy, które dały początek życiu.

Możliwe jednak, że historia tętniącej życiem Ziemi zaczęła się inaczej. Zwolennicy tak zwanej teorii panspermii twierdzą, że proste formy bakteryjne dotarły do nas z kosmosu przyniesione przez meteoroidy lub komety. Wiele dotychczas przeprowadzonych eksperymentów dowodzi, że bakterie potrafią przetrwać nawet podróż kosmiczną. O ich żywotności mogą też wiele powiedzieć badacze ekstremofilów, czyli organizmów umiejących żyć w warunkach, które przez lata uważaliśmy za całkowicie jałowe. Teoria panspermii, chociaż wiarygodna, nie znalazła jednak jeszcze potwierdzenia w dowodach.

Najstarsze skamieliny

Niezależnie od tego, jak życie na Ziemi się zaczęło, wiemy na pewno, że istniało już ponad 3 miliardy lat temu. Taki wiek ma najstarsza znaleziona skamielina bakterii. Z tego okresu pochodzą też skamieliny, do których obserwacji niepotrzebny jest mikroskop. To stromality, czyli szczątki kolonii sinic. Podobne tym pierwszym śladom życia na ziemi formacje można obserwować też dzisiaj.

Współczesne stromality. Autor: Paul Harrison

Morskie życie z czasem ewoluowało w bardziej skomplikowane formy. Komórki prokariontów nie zawierały jeszcze jądra, ale zdolne były do rozmnażania i wytwarzania pożywienia z energii słonecznej, co było początkiem fotosyntezy. Prokarionty i dzisiaj są niezwykle powszechne, będąc zarówno pożyteczne, jak i szkodliwe dla ludzi (niektóre z nich wywołują choroby).

Należący do prokariontów Streptomyces

Kolejnym etapem rozwoju życia było powstanie eukariontów, czyli organizmów posiadających jądro z chromosomami. W uproszczeniu można powiedzieć, że całe życie na Ziemi, z wyjątkiem bakterii i prokariontów to właśnie eukarionty – w tej grupie zawiera się przebogaty świat roślin i zwierząt. Dzięki rewolucji polegającej na powstaniu jądra komórkowego także my ludzie, mogliśmy zaistnieć.

Bezkręgowce i pierwsze ryby

Eukarionty, będące początkowo prostymi, jednokomórkowymi organizmami stopniowo zaczęły ewoluować w bardziej złożone formy. W okresie kambru, czyli między 590 a 505 milionami lat temu powstały bezkręgowce. Są to zwierzęta nieposiadające szkieletu wewnętrznego, czyli kręgosłupa i czaszki. W dawnych morzach można było spotkać różne formy stawonogów, gąbek, ukwiałów czy mięsożernych ramienionogów. Istniały również tysiące gatunków roślinożernych trylobitów.

Skamielina trylobitu. Autor: Tomleetaiwan

Pierwsze ryby (czy raczej ich protoplaści) pojawiły się około 500 milionów lat temu. Poprzedzające je lancetniki, posiadające strunę grzbietową, wyznaczyły kierunek dla rozwoju kręgowców, do których należą także ludzie. Pośród rozwijających się dynamicznie ryb powstały już gatunki mięsożerne, jak ryby pancerne – plakodermy, które mogły mierzyć nawet 9 metrów długości.

Ryba pancerna. Autor: Apokryltaros

Groźnymi drapieżcami były też mięsożerne wielkoraki. Kształtem przypominające skorpiony potrafiły dorastać do dwóch metrów. Wyposażone w groźne szczypce potrafiły też szybko pływać.

Wielkorak. Autor: Nobu Tamura

Morze stanowiło idealne środowisko dla bardzo licznych organizmów. Życie jednak cechuje ciągła chęć do rozprzestrzeniania się. Musiał wreszcie przyjść czas wyjścia na ląd, o czym napiszemy niedługo.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz