piątek, 20 września 2013

Neandertalczycy - nasi dawni kuzyni

Człowiek neandertalski to nasz bliski kuzyn, który wymarł około 24 500 lat temu. Pierwszy jego szkielet odkryto w 1856 w Niemczech. Początkowo uważano go za „wcześniejszą wersję” współczesnego człowieka, z czasem jednak okazało się, był on odgałęzieniem naszego gatunku, nie bardziej prymitywną wersją nas samych. Od czasu pierwszych odkryć naukowcy wciąż zadają sobie pytanie – jaki był nasz bliższy krewny, który pierwszy skolonizował Europę i z powodzeniem żył w niej przez ponad 200 tysięcy lat?

Rekonstrukcja grupy neandertalczyków w jaskini St. Michael na Gibraltarze. Zdjęcie: Yuliya S.
  
Neandertalczycy różnili się fizycznie od nas, czyli Homo Sapiens. Byli niżsi, krępi, a budowa ich szkieletu pozwalała na rozwinięcie bardzo silnych mięśni nóg, klatki piersiowej i ramion. Dawało im to dodatkowe możliwości w niesprzyjającym klimacie Europy, gdzie siła fizyczna i wytrzymałość była warunkiem przetrwania. Przy takiej budowie ciała neandertalczyk potrzebował też aż 3000 kalorii dziennie, które pozyskiwał z polowania na grubego zwierza. Trzeba pamiętać, że w okresie największego powodzenia człowieka neandertalskiego w Europie na kontynencie występowały liczne już wymarłe zwierzęta – jak nosorożce, mamuty czy nawet hipopotamy.

Z różnic fizycznych pomiędzy nami a neandertalczykami trzeba wymienić też inny kształt czaszki, z wysuniętą jej przednią częścią, masywną żuchwą i dużymi łukami brwiowymi. Podobnie jak wielu współczesnych Europejczyków byli też często blondynami o niebieskich oczach. Charakteryzowali się szerokimi nosami, które podczas mrozów pozwalały im skutecznie odprowadzać ciepło, co było bezpieczniejsze niż ochładzające ciało pocenie. Ich czaszka, której puszka mózgowa była większa niż u Homo Sapiens, była w porównaniu z naszą spłaszczona i wydłużona.

Neandertalczyków nie należy jednak traktować jako skrajnie różnych od nas. Według badań wykazywali oni bardzo podobne do Homo Sapiens zachowania. Należy do nich pochówek zmarłych czy, według najnowszych badań, zwyczaj zdobienia ciała. Przede wszystkim posługiwali się oni narzędziami i ogniem. Stosowali kamienne groty, krzemienne pięściaki i używali jako broni hartowanych w ogniu włóczni. Prawdopodobnie posiedli umiejętność polowania z nagonką, co bardzo ułatwiało im zdobycie pożywienia. Współczesne badania genetyczne i antropologiczne wskazują też na to, że porozumiewali się nie gorzej niż my – znali mowę, umieli się nawoływać podczas polowania i prawdopodobnie mieli podobnie rozwinięte życie społeczne.

Jedna z różnic pomiędzy naszymi gatunkami polegała na tym, że żyli jedynie w małych grupach. Nie ma dowodów na to, że te kontaktowały się ze sobą, co mogłoby sprzyjać wymianie doświadczeń i rozwojowi. Jest to jeden z przypuszczalnych powodów ich wymarcia. Podczas gdy Homo Sapiens potrafił tworzyć sieci kontaktów, pozwalające mu zdobywać nową wiedzę na temat przetrwania w zmieniających się warunkach, neandertalczyk zdany był tylko na swój klan. Był też mało elastyczny, jeśli chodzi o zmianę diety – polował jedynie na grubą zwierzynę, a gdy tej brakowało, przymierał głodem. Homo Sapiens był bardziej elastyczny, co zapewniało mu przewagę.

Za wymarcie neandertalczyka odpowiedzialny jest najprawdopodobniej klimat, który w Europie intensywnie się zmieniał. Zarówno epoka lodowcowa, jak i zmiany w atlantyckim prądzie Golfsztrom prowadziły do gwałtownego oziębiania się Europy. Mróz nie tylko czynił życie neandertalczyka nieznośnym, ale przyczyniał się też do spadku populacji dużej zwierzyny, na którą polował. Pozbawiony żywności, niezdolny do adaptacji był skazany na porażkę.

Istnieją też hipotezy, że to nasz gatunek przyczynił się do wymarcia neandertalczyka. Nie ma na to jednak przekonujących dowodów. Istnieją za to pewne przesłanki za tym, że wymierająca populacja naszych kuzynów została wchłonięta przez Homo Sapiens. Według badań genetycznych istnieją dowody na niegdysiejsze krzyżowanie się gatunków, co nie dotyczy jedynie ludności rdzennie afrykańskiej. Może zatem mamy w sobie coś z naszych krewniaków, którzy nie całkiem wymarli?

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz