piątek, 6 września 2013

Zejście na ląd - pierwsze płazy

Według naukowców, większość powierzchni Ziemi od początku jej istnienia pokrywała woda. Stopniowo parująca woda odsłaniała coraz większe fragmenty lądu. Niektóre ze zwierząt pierwotnie zamieszkujących wody, zaczęły wychodzić na ląd, co wymagało wielu zmian w ich budowie. O tym, jak wyglądały te przemiany, możemy dowiedzieć się ze skamielin.
Jednym z najstarszych przykładów zwierzęcia stanowiącego pośrednie ogniwo między rybami a lądowymi kręgowcami jest pochodzący z dewonu Ichtyostega, rybopłaz będący najstarszym znanym tetrapodem (czworonogiem).  Jego szczątki odkryto w 1932 roku w pochodzących z dewonu skałach osadowych liczących około 365 mln lat we wschodniej Grenlandii. Ichtiostega mierzyła około 100-120 cm długości, miała rybią łuskę i typowy dla ryby ogon, poruszała się jednak na czterech nogach z palczastymi stopami. Dorosły osobnik nie miał skrzeli i oddychał płucami otoczonymi klatką piersiową.

Model Ichtyostegi. Zdjęcie: Dr. Günter Bechly

Aby poruszać się po lądzie, zwierzęta musiały wykształcić kończyny. Łopatkowate płetwy ryb trzonopłetwych zawierały kilka kości stanowiących oparcie dla tkanek miękkich. Stopniowo kości wzmacniały się, aby w końcu przekształcić się w kości nogi i stopy, jak u sejmurii, która jest prawdopodobnie ogniwem pośrednim między płazami, a gadami i to właśnie z niej mogą wywodzić się pierwsze gady – kotylozaury.



Wizualizacja Eryopsa. Zdjęcie: Nobu Tamura

Jednym z rekordzistów, jeśli chodzi o rozmiar, był wśród kopalnych płazów Eryops, który osiągał długość do 1,80. Potężniejszy był jednak Mastodonsaurus - sama jego wyjątkowo płaska czaszka mierzyła ponad metr długości. Bytował on głównie w wodzie ze względu na swój ciężar, któremu nie odpowiadały odpowiednio mocarne łapy.


Mastodonsaurus. Rysunek: Dmitry Bogdanov

Na podstawie budowy zębów pierwszych płazów można stwierdzić, że przebywały one blisko wody, a ich pokarmem były głównie ryby i owady. W tamtym okresie niektóre z nich dorastały dużych rozmiarów, co tym bardziej sprzyjało takiej diecie. Dalej na ląd zapuściła się już kolejna rodzina zwierząt - gady, które porzucić nadwodny tryb życia mogły dzięki znoszeniu jaj w twardych skorupach oraz twardym łuskom. Pojawiły się one na większą skalę około 300 milionów lat temu, a najstarsza ich skamieniałość to jaszczurka zwana Lizzie, którą chodziła po Ziemi przed 350 milionami lat.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz