środa, 30 października 2013

Tajemnice starożytnej Mezopotamii

Najwcześniejsza znana nam cywilizacja utworzyła się w dolinie rzek Tygrysu i Eufratu, tak zwanym Żyznym półksiężycu. To tam dokonano olbrzymich postępów w dziedzinie rolnictwa i organizacji społecznej. Tam również powstało pismo i pierwsze prawodawstwo. Przy całym zainteresowaniu jakie budzi starożytny Egipt, warto przyjrzeć się prekursorom europejskiej cywilizacji.

Wyobrażenie zigguratu w UR
  
Jednym z dokonań podzielonej początkowo na państwa-miasta Mezopotamii była umiejętność ujarzmiania rzek poprzez budowę wałów i wykorzystywania wody za pomocą kanałów melioracyjnych. Te można było budować jedynie wspólnie, dlatego też ludzie łączyli się w grupy. To bez wątpienia wpłynęło na rozwój organizacji społecznej. Mieszkańcy Mezopotamii potrafili także osuszać bagna, co również wymagało wspólnego działania. Po pokonaniu naturalnych barier ludzie mieli znacznie większe możliwości wzajemnego kontaktu, co sprzyjało budowaniu większych zbiorowisk. Z czasem te przeistoczyły się w państwa.

Pierwszą znaczącą cywilizacją na obszarze Mezopotamii była cywilizacja sumeryjska. Trwała tysiąc trzysta lat i zawdzięczamy jej niezwykle istotny wynalazek – pismo. Ewoluowało ono od prostych piktogramów, czyli obrazków przedstawiających określone pojęcia do bardziej abstrakcyjnych znaków. Były one pisane na glinianych tabliczkach za pomocą kawałka trzciny o zakończeniu w kształcie klina (stąd nazwa pisma – pismo klinowe). Teksty, które powstawały za pomocą pisma klinowego były zazwyczaj spisami towarów czy pokwitowaniami. Pierwsze powstały około 3000 roku p.n.e.

W języku sumeryjskim, po którym odziedziczyliśmy między innymi słowo „alkohol”, a także kilka innych, zostało napisane pierwsze dzieło literackie świata. Mowa o Eposie o Gilgameszu – mitycznej opowieści o poszukiwaniu ratunku przed śmiercią oraz marzeniu powrotu do stanu natury. W Eposie pojawia się też pierwszy opis wielkiego potopu, później powtórzony w Biblii. Opowieść powstała ok 2000 roku p.n.e. dotyczy postaci autentycznej – Gilgamesz był władcą miasta Uruk. Jej wpływ da się odczuć nie tylko w Biblii – oddziaływała na cały Bliski Wschód. Głębokie symboliczne znaczenie Eposu przemawiało do wyobraźni starożytnych.

Pisząc o Mezopotamii w kontekście nauki nie sposób nie wspomnieć o wielkich osiągnięciach tej cywilizacji w dziedzinie matematyki czy geometrii. Wyrażali wartość liczbową za pomocą pozycji danej cyfry oraz dzielili okrąg na sześć równych części. Ich budownictwo także było innowacyjne – stosowali suszone na słońcu, wyrabiane z mułu cegły. Dzięki temu potrafili wznosić naprawdę imponujące budowle, takie jak ziggurat w Ur wznoszący się na wysokość trzystu metrów. Sumerowie wynaleźli także szkło i sporządzali odlewy z brązu.

Po Sumerów nastały w Mezopotamii czasy Imperium Babilońskiego. Mimo złej sławy jego nazwy, która kojarzy się z przepychem i zepsuciem zawdzięczamy im bardzo wiele. Byli oni pierwszymi twórcami spisanego prawa – kodeksu Hammurabiego. Jego twórcą był król Babilonii, a wyryte zapisy można oglądać w paryskim Luwrze. Zapisy dotyczyły w dużej mierze handlu, własności i życia rodzinnego. Za nieprzestrzeganie praw groziły surowe kary.

Osiągnięciem Babilończyków było także rozwinięcie pisma klinowego do formy sylabicznej, co znacznie wpłynęło na jego użyteczność. Uważnie obserwowali także gwiazdy tworząc podwaliny astronomii (wybudowali liczne obserwatoria). Potrafili przewidywać zaćmienia Księżyca oraz znali tory ruchy planet. Babilońskiej matematyce zawdzięczamy też system sześćdziesiątkowy, który stosujemy między innymi przy podziale godziny na 60 minut. Algebra to także dziedzictwo starożytnej Mezopotamii.

Sumerowie i Babilończycy nie pozostawili po sobie imponujących piramid ale warto pamiętać, że bez ich osiągnięć nasz świat wyglądałby zupełnie inaczej. Żyzny Półksiężyc dał naszej nauce bardzo wiele.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz